Trafik kazasında bedensel hasar tazminatı: kim, neyi, ne zamana kadar ister?

Trafik kazasında hangi tazminatlar istenebilir?

Türk Borçlar Kanunu m. 54, bedensel zararları 4 kalem hâlinde sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Bu kalemlerin yanında, bedensel bütünlüğü zedelenen kişi manevi tazminat da isteyebilir (TBK m. 56).

Sorumluluğun merkezinde aracın işleteni vardır: Karayolları Trafik Kanunu m. 85'e göre motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa işleten, araç bir teşebbüs adına işletiliyorsa teşebbüs sahibiyle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumludur. İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olur; sürücünün kişisel sorumluluğu ise kural olarak kusura dayanır (TBK m. 49).

Zararın yaklaşık büyüklüğünü görmek için trafik kazası tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir; kesin tutar dosyadaki rapor ve belgelerle hesaplanır.

Ölümlü kazada yakınlar hangi tazminatı ister?

TBK m. 53 ölüm hâlindeki zararları 3 başlıkta toplar: cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.

Destekten yoksun kalma tazminatında belirleyici olan kan bağı değil, ölenin sağladığı fiilî ve düzenli yardımdır; eş, çocuklar ve ölenin bakımını üstlendiği anne-baba en sık karşılaşılan destek alanlarıdır. Ayrıntılı açıklama için destekten yoksun kalma tazminatı rehberi hazırlanmaktadır.

Önce sigorta şirketine mi başvurulur, dava mı açılır?

KTK m. 97'ye göre zorunlu trafik sigortasının sınırları içindeki talepler için dava yoluna gitmeden önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir; şirket başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebi karşılamazsa zarar gören dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir.

Sigortacı, hak sahibinin genel şartlarda belirlenen belgeleri merkezine veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren 8 iş günü içinde teminat sınırları içindeki tutarı ödemekle yükümlüdür (KTK m. 99).

Aracı ya da sigortalısı tespit edilemeyen, sigortasız araçların, iflas eden ya da ruhsatları iptal edilen sigorta şirketlerinin ve çalıntı araçların karıştığı kazalarda kişiye gelen bedensel zararlar için Güvence Hesabına başvurulabilir (5684 sayılı Kanun m. 14).

Tazminat nasıl hesaplanır?

TBK m. 55'e göre bedensel zararlar ve destekten yoksun kalma zararları kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; hesaplanan tazminat hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler zarardan indirilemez.

31.07.2026'da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla TBK m. 55'e eklenen fıkralara göre çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında, kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tutara karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir. Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Zarar miktarı belli değilse dava nasıl açılır?

HMK m. 107'deki belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı ve değişiklik 31.07.2026'da yürürlüğe girdi. Bunun yerine HMK m. 109'a eklenen 4. fıkraya göre alacağın bir kısmı dava edildiğinde talep, aynı davada bir defaya mahsus ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sonuna kadar artırılabilir.

Bu artırmada zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Bedensel zararın tutarı çoğu zaman bilirkişi raporuyla ortaya çıktığı için bu kural trafik kazası davalarında özellikle önemlidir.

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler?

TBK m. 52'ye göre zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Bu nedenle kusur dağılımı, hesaplanan tazminatın ne kadarının ödeneceğini doğrudan belirler.

Kaza tespit tutanağı kusurun belirlenmesinde önemli bir delildir, ancak tek başına bağlayıcı değildir; uyuşmazlık hâlinde kusur oranları bilirkişi incelemesiyle tespit edilir. İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olduğu için sürücünün kusuru işletene karşı açılan davada da sonucu etkiler (KTK m. 85).

Tazminat davası hangi sürede açılmalıdır?

KTK m. 109'a göre motorlu araç kazalarından doğan maddi tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her hâlde kaza tarihinden başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa maddi tazminat talepleri için de o süre geçerlidir.

Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır (KTK m. 109/3). Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklarda, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı Kanun m. 18/A-15).

Hangi mahkeme görevli ve yetkilidir?

KTK m. 110'a göre motorlu araç kazalarından doğan hukuki sorumluluk davaları, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemesinde ya da kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde açılabilir; işleteni Devlet veya bir kamu kuruluşu olan araçların sebep olduğu zararlara ilişkin davalar da adli yargıda görülür. Haksız fiil davalarında zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 16).

Görevli mahkeme davalılara ve talebin niteliğine göre belirlenir: genel kural asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2); dava ticari dava sayıldığında asliye ticaret mahkemesi görevlidir (TTK m. 5). Konusu para olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A); bu şartın sigorta şirketine karşı açılan davada aranıp aranmadığı davalılara ve talebe göre değerlendirilir.

İstanbul'da birden fazla adliye bulunduğundan yetkili adliye, kazanın meydana geldiği ya da davacının oturduğu ilçenin bağlı olduğu yargı çevresine göre belirlenir; Ankara için de aynı ilke geçerlidir.

Süreç hangi aşamalardan geçer ve hangi belgeler gerekir?

Süreç kural olarak 5 aşamadan oluşur: delillerin toplanması, sigorta şirketine yazılı başvuru, şirketin ödeme ya da ret kararı, gerekiyorsa arabuluculuk ve son olarak tahkim veya dava. Başvuruda kullanılacak belgeler zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarında sayılır.

Uygulamada öne çıkan belgeler kaza tespit tutanağı veya olay yeri tutanağı, sağlık kayıtları ve epikriz raporları, maluliyet raporu, gelir belgeleri ve ölüm hâlinde mirasçılık belgesi ile nüfus kayıtlarıdır. Belgelerin eksiksiz sunulması, sigortacının 8 iş günlük ödeme süresinin başlaması için de önemlidir (KTK m. 99).