Hukuki Terimler Sözlüğü

Anonim Şirket

Sermayesi paylara bölünmüş ve ortakların sorumluluğunun taahhüt ettikleri sermaye payıyla sınırlı olduğu şirket türüdür. Daha büyük ölçekli işletmeler, halka açılma imkânı ve kurumsal yönetim ihtiyaçları nedeniyle bu türü tercih edebilir. Yönetim kurulu ve genel kurul gibi zorunlu organları bulunur.

İlgili çalışma alanı

Ayıplı Mal

Taraflar arasında kararlaştırılan niteliklere sahip olmayan veya kullanım amacına uygun olmayan mal veya hizmettir. Tüketici, ayıplı mal karşısında ücretsiz onarım, malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarından birini kullanabilir. Bu haklar tüketici mevzuatında düzenlenmiştir.

İlgili çalışma alanı

Bilirkişi

Mahkemenin, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konularda görüşüne başvurduğu uzman kişidir. Bilirkişi raporu, hâkim için bağlayıcı olmayıp taraflarca itiraz edilebilen bir kanıt niteliği taşır. İnşaat, muhasebe, trafik kazası gibi pek çok alanda bilirkişi incelemesine başvurulabilir.

Cayma Hakkı

Tüketicinin, özellikle mesafeli satış sözleşmelerinde, herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden dönebilmesidir. Cayma hakkı süresi kanunda belirlenmiş olup, satıcının bu hakkı ve kullanım şeklini tüketiciye önceden bildirmesi gerekir. Sürenin bildirilmemesi, cayma süresini uzatabilir.

İlgili çalışma alanı

Çalışma İzni

Yabancı uyruklu kişilerin Türkiye'de bir işverene bağlı ya da bağımsız olarak çalışabilmesi için gereken izindir. Başvuru genellikle işveren aracılığıyla ilgili bakanlığa yapılır. Çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni yerine de geçebilir.

İlgili çalışma alanı

E-Tebligat

Resmi yazışma ve bildirimlerin, kayıtlı elektronik posta sistemi üzerinden elektronik ortamda muhataba ulaştırılmasıdır. Belirli kurum ve şirketler için e-tebligat adresi edinmek zorunludur. Tebligat, sisteme erişimin sağlandığı andan itibaren belirli süre sonunda yapılmış sayılır.

İlgili çalışma alanı

Haklı Fesih

İşçinin veya işverenin, kanunda sayılan ağır nedenlerin varlığı halinde iş sözleşmesini ihbar süresi beklemeksizin derhal sona erdirmesidir. Sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık veya işyerinde zorlayıcı sebepler bu nedenler arasında sayılabilir. Haklı fesih hakkı, öğrenme tarihinden itibaren belirli bir süre içinde kullanılmalıdır.

İlgili çalışma alanı

İhtiyati Haciz

Alacaklının, alacağını güvence altına almak amacıyla borçlunun mal varlığına icra takibi kesinleşmeden önce mahkeme kararıyla el konulmasını sağlayan koruma tedbiridir. Talep eden taraf genellikle teminat yatırmakla yükümlüdür. İhtiyati haciz kararının uygulanmasından sonra belirli sürede asıl takibin başlatılması gerekir.

İlgili çalışma alanı

İlamlı İcra

Mahkeme ilamı veya ilam niteliğindeki belgelere dayanılarak başlatılan icra takibi türüdür. Borçlunun itiraz imkânı, ilamsız icraya göre daha sınırlıdır çünkü alacağın varlığı zaten yargı kararıyla tespit edilmiştir. Bu takip türünde ödeme emri yerine icra emri gönderilir.

İlgili çalışma alanı

İlamsız İcra

Alacaklının, elinde bir mahkeme kararı olmaksızın icra dairesine başvurarak başlattığı takip türüdür. Borçluya ödeme emri gönderilir ve borçlu belirli süre içinde itiraz ederek takibi durdurabilir. İtiraz halinde alacaklının, itirazın iptali veya kaldırılması yoluna başvurması gerekebilir.

İlgili çalışma alanı

İş Akdinin Feshi

İş sözleşmesinin, işveren veya işçi tarafından tek taraflı irade beyanıyla sona erdirilmesidir. Fesih; süreli fesih (ihbar öneli verilerek) veya haklı nedenle derhal fesih şeklinde gerçekleşebilir. Feshin usulüne ve nedenine göre kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi haklar gündeme gelebilir.

İlgili çalışma alanı

İş Kazası

İşçinin işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle uğradığı, bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. İş kazası geçiren işçi, sosyal güvenlik mevzuatı kapsamında geçici veya sürekli iş göremezlik gibi haklardan yararlanabilir. Kazanın işverenin kusurundan kaynaklanması halinde ayrıca tazminat talep edilebilir.

İlgili çalışma alanı

Kamulaştırma

Kamu yararı amacıyla, idarenin özel mülkiyetteki bir taşınmazı bedelini ödeyerek kendi mülkiyetine geçirmesidir. Kamulaştırma bedeli, kanunda öngörülen usullerle belirlenir ve malike ödenir. Malikin, kamulaştırma işlemine veya bedeline karşı dava açma hakkı bulunur.

İlgili çalışma alanı

Kıdem Tazminatı

Belirli koşulları sağlayarak işten ayrılan veya işverence işten çıkarılan işçiye, çalıştığı süreyle orantılı olarak ödenen tazminattır. En az bir yıl çalışmış olma şartı ve kanunda sayılan fesih nedenlerinin gerçekleşmesi gerekir. Tazminat hesabında işçinin son brüt ücreti ve kıdem süresi esas alınır.

İlgili çalışma alanı

Kira Sözleşmesi

Kiraya verenin bir taşınmazın kullanımını kiracıya bıraktığı, kiracının da karşılığında kira bedeli ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Sözleşmede kira bedeli, süresi, tarafların hak ve yükümlülükleri gibi hususlar düzenlenir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıyı koruyan özel hükümler uygulanır.

İlgili çalışma alanı

Kişisel Veri

Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Ad, soyad, TC kimlik numarası, sağlık verisi gibi bilgiler bu kapsamdadır. Kişisel verilerin işlenmesi, KVKK'da öngörülen hukuki sebeplerden birine dayanmak zorundadır.

İlgili çalışma alanı

Kusur

Bir kişinin, hukuka aykırı bir sonucun ortaya çıkmasında kasıt veya ihmal yoluyla payı olmasıdır. Tazminat hukukunda kusurun varlığı ve derecesi, sorumluluğun ve ödenecek tazminat miktarının belirlenmesinde önemli rol oynar. Trafik kazalarında kusur oranı genellikle bilirkişi incelemesiyle tespit edilir.

İlgili çalışma alanı

KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)

Kişisel verilerin işlenmesinde uyulması gereken usul ve esasları düzenleyen kanundur. Veri sorumlularına, verilerin hukuka uygun işlenmesi, güvenliğinin sağlanması ve ilgili kişilerin bilgilendirilmesi gibi yükümlülükler getirir. Kanuna aykırılık halinde idari para cezaları ve diğer yaptırımlar uygulanabilir.

İlgili çalışma alanı

Limited Şirket

Bir veya birden fazla gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulabilen, ortakların sorumluluğunun esas itibarıyla koydukları sermaye ile sınırlı olduğu şirket türüdür. Küçük ve orta ölçekli işletmeler arasında sıkça tercih edilir. Şirket sözleşmesi, ortaklar arasındaki ilişkileri ve yönetimi düzenler.

İlgili çalışma alanı

Maddi Tazminat

Bir zarar verici olay nedeniyle kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmenin karşılığıdır. Tedavi giderleri, kazanç kaybı, eşya hasarı gibi kalemler maddi tazminat kapsamında değerlendirilir. Tazminat miktarının hesaplanmasında zarar ile eylem arasındaki illiyet bağının ispatı gerekir.

İlgili çalışma alanı

Mal Rejimi

Evlilik süresince eşlerin mal varlıklarının nasıl yönetileceğini ve boşanma halinde nasıl paylaşılacağını belirleyen kurallar bütünüdür. Kanunda öngörülen rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir; eşler evlenmeden önce veya sonra farklı bir rejim seçebilir. Boşanmada mal rejiminin tasfiyesi, mal paylaşımı davasının konusunu oluşturur.

İlgili çalışma alanı

Malulen Emeklilik

Çalışma gücünü belirli oranın üzerinde kaybeden ve kanunda öngörülen diğer şartları taşıyan sigortalının, yaş ve prim gün sayısı şartı aranmaksızın emekli olabilmesidir. Malullük durumunun tespiti, Sosyal Güvenlik Kurumunca yetkilendirilen sağlık kuruluşlarınca yapılır. Belirli bir prim ödeme süresi şartı da aranır.

İlgili çalışma alanı

Manevi Tazminat

Bir kişinin, hukuka aykırı bir eylem nedeniyle yaşadığı acı, üzüntü veya kişilik haklarına yönelik ihlalin giderilmesi amacıyla talep edebileceği tazminattır. Miktarı, olayın ağırlığı ve tarafların durumu gibi ölçütler gözetilerek hâkim tarafından takdir edilir. Maddi tazminattan bağımsız olarak talep edilebilir.

İlgili çalışma alanı

Muvazaa

Tarafların, gerçek iradelerine uymayan ve üçüncü kişileri yanıltmak amacıyla yaptıkları görünüşteki işlemdir. Örneğin gerçek satış bedelinin tapuda düşük gösterilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Muvazaalı işlemler, ilgili kişilerce dava yoluyla geçersizliğinin tespiti istenebilecek işlemlerdir.

İlgili çalışma alanı

Müteselsil Sorumluluk

Birden fazla kişinin aynı borçtan, her birinin borcun tamamından sorumlu tutulabileceği şekilde sorumlu olmasıdır. Alacaklı, borcun tamamını borçlulardan herhangi birinden isteyebilir. Ticari ilişkilerde ortaklık, kefalet veya birlikte işlenen haksız fiillerde sıkça karşılaşılır.

İlgili çalışma alanı

Nafaka

Boşanma veya ayrılık gibi durumlarda, bir tarafın diğer tarafa ya da çocuğa ödemekle yükümlü olduğu geçim desteğidir. Tedbir nafakası, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası gibi türleri bulunur ve taraflar arasındaki gelir-gider dengesine göre belirlenir. Nafaka miktarı, koşullardaki değişikliğe bağlı olarak sonradan artırılabilir veya azaltılabilir.

İlgili çalışma alanı

Oturma İzni

Türkiye'de belirli bir süreyi aşan kalışlar için yabancılara verilen izin belgesidir. Kısa dönem, aile, öğrenci, çalışma ve uzun dönem gibi farklı türleri bulunur. Başvuru, ilgili idari makamlara yapılır ve gerekli belgelerin eksiksiz sunulması süreci hızlandırır.

İlgili çalışma alanı

Saklı Pay

Kanunun, miras bırakanın belirli yakınlarına (altsoy, eşi, ana ve babası gibi) tanıdığı ve miras bırakanın tasarruf özgürlüğüyle tamamen ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. Miras bırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle bu payı zedeleyemez. Saklı pay oranları mirasçının derecesine göre kanunda belirlenmiştir.

İlgili çalışma alanı

Tahliye Taahhüdü

Kiracının, kiralanan taşınmazı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak taahhüt etmesidir. Genellikle kira sözleşmesinden sonraki bir tarihte, serbest iradeyle imzalanması geçerlilik şartıdır. Taahhüde uyulmaması halinde kiraya veren, icra yoluyla tahliye talep edebilir.

İlgili çalışma alanı

Tanık

Bir olayla ilgili doğrudan bilgi veya gözlemine dayanarak mahkemede beyanda bulunan kişidir. Ceza yargılamasında tanık ifadeleri, olayın aydınlatılmasında önemli delillerden biridir. Tanıklık yapan kişi, gerçeğe aykırı beyanda bulunursa yalan tanıklık suçundan sorumlu tutulabilir.

İlgili çalışma alanı

Temerrüt

Bir borcun, ifa zamanı geldiği hâlde yerine getirilmemesi durumudur. Borçlunun temerrüde düşmesi için genellikle alacaklının ihtar çekmesi gerekir; bazı hallerde ihtara gerek kalmaksızın temerrüt kendiliğinden oluşur. Temerrüt, gecikme faizi ve tazminat talep edilmesine yol açabilir.

İlgili çalışma alanı

Tenkis Davası

Saklı paylı mirasçıların, miras bırakanın yaptığı ölüme bağlı tasarruflar veya sağlararası kazandırmalar nedeniyle saklı paylarının zedelenmesi halinde açtığı davadır. Dava sonucunda, saklı payı ihlal eden kazandırmalar saklı pay sınırına kadar indirilir. Süresi ve şartları kanunla düzenlenmiştir.

İlgili çalışma alanı

Ticari Defter

Tacirlerin, Türk Ticaret Kanunu uyarınca tutmakla yükümlü olduğu yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri gibi kayıtlardır. Bu defterler, ticari uyuşmazlıklarda delil olarak kullanılabilir ve usulüne uygun tutulmaları önem taşır. Elektronik ortamda tutulan defterler de kanunda düzenlenen usullere tabidir.

İlgili çalışma alanı

Tutuklama

Bir kişinin, hakkındaki ceza yargılaması sonuçlanmadan önce hâkim kararıyla özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Kuvvetli suç şüphesi ve kanunda sayılan tutuklama nedenlerinin bulunması gerekir. Tutuklama kararına karşı itiraz yolu açıktır ve tutukluluğun devamı belirli aralıklarla incelenir.

İlgili çalışma alanı

Tüzel Kişilik

Şirket, dernek veya vakıf gibi bir oluşumun, kendi adına hak edinip borç altına girebilme yetisi kazanmasıdır. Tüzel kişilik, tescil ile birlikte doğar ve kurucularından bağımsız bir malvarlığına sahip olunmasını sağlar. Bu ayrım, ortakların kişisel sorumluluğunun sınırlanmasında önemli rol oynar.

İlgili çalışma alanı

Uzlaşma (Ceza Hukuku)

Kanunda sayılan belirli suçlarda, şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasını sağlayan alternatif çözüm yoludur. Uzlaşma sağlanması halinde soruşturma veya kovuşturma belirli koşullarda sona erebilir. Uzlaşmaya tabi suçlar kanunla sınırlı olarak belirlenmiştir.

İlgili çalışma alanı

Vekaletname

Bir kişinin (vekil edenin), belirli işleri kendi adına yapması için başka bir kişiye (vekile) yetki verdiğini gösteren resmi belgedir. Avukatlar için düzenlenen vekaletnameler noterde hazırlanır ve dava takibi, sözleşme imzalama gibi yetkileri kapsayabilir. Yurt dışında bulunan kişiler, konsolosluklar aracılığıyla da vekaletname düzenleyebilir.

Velayet

Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda ebeveynlere tanınan hak ve yükümlülükler bütünüdür. Boşanma sürecinde velayetin kime verileceği, çocuğun üstün yararı gözetilerek mahkeme tarafından belirlenir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyne genellikle kişisel ilişki kurma hakkı tanınır.

İlgili çalışma alanı

Vergi Ziyaı

Mükellefin veya sorumlunun vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi nedeniyle verginin eksik tahakkuk etmesi veya hiç tahakkuk etmemesidir. Vergi ziyaına neden olan mükellef adına, eksik ödenen vergi ve buna bağlı ceza tarh edilir. Cezanın oranı, kusurun niteliğine göre değişebilir.

İlgili çalışma alanı

Zamanaşımı

Bir hakkın, kanunda öngörülen süre içinde kullanılmaması nedeniyle dava veya takip yoluyla ileri sürülemez hale gelmesidir. Süreler alacağın veya uyuşmazlığın türüne göre değişir ve genellikle belirli olaylarla (örneğin zararın öğrenilmesi) başlar. Süre geçtikten sonra hak tamamen ortadan kalkmaz, ancak karşı taraf zamanaşımı itirazında bulunursa talep yerine getirilmeyebilir.