Marka tescili: başvurudan itiraza ve ihlal davasına kadar süreç
Türkiye'de marka koruması tescil yoluyla elde edilir; başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır ve inceleme, yayım ve itiraz aşamalarından sonra marka sicile kaydedilir. Bu rehber başvurudan yenilemeye, itirazdan ihlal davasına kadar süreci 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu maddeleriyle özetler.
Son güncelleme: · Hazırlayan: Av. Barış Kaymaz
Hangi soru, hangi rehber?
| Sorunuz | İlgili rehber | Tek cümlelik cevap |
|---|---|---|
| Markam ne ölçüde korunuyor? | Fikri Mülkiyet Rehberi | Marka, telif ve patent varlıklarının korunma durumunu değerlendiren kısa bir test. |
| Başvuruda hangi sınıflar seçilir? | Marka sınıf seçimi rehberi | Mal ve hizmetler Nis Anlaşmasına göre sınıflandırılır; aynı sınıfta yer almak benzerlik karinesi değildir (SMK m. 11/3–4). |
| Yayımlanan bir başvuruya nasıl itiraz edilir? | Marka yayınına itiraz rehberi | Yayımdan itibaren 2 ay içinde, yazılı ve gerekçeli olarak, ücreti ödenerek (SMK m. 18). |
| Şirket kurarken unvan ve marka nasıl ayrılır? | Şirket kuruluşu rehberi | Ticaret unvanı ticaret siciline tescil edilir; marka koruması ise ayrıca tescil yoluyla elde edilir (SMK m. 7/1). |
| Haksız rekabet ve ticari uyuşmazlıklar için hangi sayfa? | Ticaret Hukuku | Ticari sözleşmeler, haksız rekabet ve ticari davalar. |
| Büro bu alanda hangi işleri yürütür? | Fikri Mülkiyet Hukuku | Marka başvurusu ve itirazları, Kurum kararlarına karşı davalar, tecavüz ve hükümsüzlük davaları. |
Marka tescili neden gerekir, neyi korur?
Marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir (SMK m. 7/1–2); ticaret unvanının kaydı bu korumanın yerine geçmez. Tescilsiz bir işaret ancak sınırlı durumlarda, örneğin önceki kullanıma dayalı itirazla korunabilir (m. 6/3).
Marka; kişi adları dâhil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi gibi her tür işaretten oluşabilir, yeter ki bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etsin ve sicilde açık ve kesin biçimde gösterilebilsin (SMK m. 4).
Tescilli marka sahibi izinsiz kullanımın önlenmesini isteyebilir; marka hakkına tecavüz suçlarından ceza verilebilmesi için de markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (SMK m. 7/2, 30/5).
Marka başvurusu nasıl yapılır?
Başvuru Türk Patent ve Marka Kurumuna yapılır ve 4 temel unsur içerir: başvuru sahibinin kimlik bilgileri, marka örneği, mal ve hizmet listesi ve başvuru ücretinin ödendiğini gösteren bilgi; her başvuruyla yalnız bir markanın tescili istenebilir (SMK m. 11/1–2).
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, Türkiye'de yerleşik ya da faaliyette bulunan kişiler, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı olanlar ve karşılıklılık ilkesi uyarınca korunan devletlerin uyrukları başvurabilir (SMK m. 3). Paris Sözleşmesine taraf bir ülkedeki ilk başvurudan itibaren 6 ay içinde Türkiye'de yapılan başvuruda rüçhan hakkı talep edilebilir (m. 12).
Yurt dışındaki marka sahibi, Madrid Protokolü kapsamında yapacağı uluslararası başvuruda Türkiye'yi de belirleyebilir; bu başvuru Kuruma doğrudan yapılmış başvuruyla aynı sonuçları doğurur (SMK m. 14/1).
Sınıf seçimi nasıl yapılır?
Mal ve hizmetler, 45 sınıftan oluşan Nis Anlaşması sınıflandırmasına göre belirtilir ve Kurum sınıf numaralarında gerekli düzeltmeleri yapabilir (SMK m. 11/3). Mal veya hizmetlerin aynı sınıfta yer alması benzer olduklarına, farklı sınıflarda yer alması da benzer olmadıklarına karine oluşturmaz (m. 11/4). Başvuru, tescile kadar mal ve hizmetler bakımından iki ya da daha fazla başvuruya bölünebilir (m. 11/5).
Benzer marka araştırması neden önemlidir?
Aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için tescilli ya da önceki tarihte başvurusu yapılmış markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler, Kurum incelemesinde reddedilir (SMK m. 5/1-ç, 16/1). Karıştırılma ihtimali bulunan benzer markalar ise önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir (m. 6/1). Başvurudan önce yapılan araştırma, bu ret ve itiraz risklerini önceden görmeyi sağlar.
| Konu | Kuruma doğrudan başvuru | Madrid Protokolü ile uluslararası başvuru |
|---|---|---|
| Başvuru yeri | Türk Patent ve Marka Kurumu (SMK m. 11) | Uluslararası başvuruda Türkiye belirlenir (SMK m. 14) |
| Hukuki sonuç | Kurum incelemesi, yayım ve tescil (m. 16, 22) | Kuruma doğrudan yapılmış başvuruyla aynı sonuçlar (m. 14/1) |
| Başvuru anı | Şekli eksiklik yoksa alındığı tarih, saat ve dakika (m. 15/1) | Uluslararası başvuru tarihinin ilk saat ve dakikası (m. 14/1) |
| Ücretler | Başvuru ücreti başvuruyla ödenir (m. 11/1-ç) | Kurum işlemlerinin ücretleri tebliğle belirlenir (m. 14/3) |
Başvuru hangi aşamalardan geçer, ne kadar sürer?
Başvuru 5 aşamadan geçer: şekli inceleme, mutlak ret nedenleri yönünden inceleme, Bültende yayım ve 2 aylık itiraz süresi, varsa itirazların incelenmesi ve tescil (SMK m. 15, 16, 18, 19, 22). Kanunda toplam süre öngörülmemiştir; itiraz gelen dosyalar daha uzun sürer.
Şekli eksiklik varsa başvuru sahibine 2 ay süre verilir; süresinde giderilmeyen başvuru işlemden kaldırılır (SMK m. 15/1, 15/3). Kimlik bilgileri, marka örneği, mal ve hizmet listesi veya başvuru ücretine ilişkin eksiklikte başvuru tarihi, eksikliğin giderildiği tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir (m. 15/2).
Yayımdan sonra herkes, tescile kadar başvurunun mutlak ret nedenleriyle tescil edilemeyeceğine ilişkin yazılı görüş sunabilir, ancak işlemlere taraf olmaz (SMK m. 17). Bütün aşamaları tamamlanan başvuru, tescil ücretinin ödendiği bilgisi süresinde sunulursa sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır; ücret ödenmezse başvuru işlemden kaldırılır (m. 22/1).
| Aşama | Ne olur? | Süre ve dayanak |
|---|---|---|
| 1. Şekli inceleme | Başvuru şartları kontrol edilir | Eksiklik için 2 ay (SMK m. 15) |
| 2. Mutlak ret incelemesi | Ayırt edicilik, tanımlayıcılık ve aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer markalar incelenir | SMK m. 5, 16 |
| 3. Yayım | Başvuru Bültende yayımlanır; tescile kadar üçüncü kişiler görüş sunabilir | SMK m. 16/2, 17 |
| 4. Yayına itiraz | İlgili kişiler itiraz eder; Kurum inceler | Yayımdan itibaren 2 ay (SMK m. 18, 19) |
| 5. Tescil | Tescil ücreti ödenir; marka sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır | SMK m. 22 |
Yayına itiraz nasıl yapılır?
Bültende yayımlanan bir başvurunun 5. veya 6. maddeye göre tescil edilmemesi gerektiğine ilişkin itiraz, yayım tarihinden itibaren 2 ay içinde yapılır; itiraz yazılı ve gerekçeli olmalı, ücret aynı süre içinde ödenmeli ve ödendiği bilgisi Kuruma sunulmalıdır (SMK m. 18).
İtirazlar çoğunlukla önceki tarihli markayla karıştırılma ihtimaline (m. 6/1), tanınmış markaya (m. 6/4–5), tescilsiz kullanıma dayalı haklara (m. 6/3) ya da kötüniyete (m. 6/9) dayanır. Kurum başvuru sahibinin görüşünü alır ve gerekirse tarafları 6325 sayılı Kanun hükümlerine göre uzlaşmaya teşvik edebilir (m. 19/1, 19/4).
İtiraz gerekçesi marka, itiraz edilen başvurunun tarihinde Türkiye'de en az 5 yıldır tescilliyse başvuru sahibi, itiraz sahibinden son 5 yılda markayı ciddi biçimde kullandığını ispat etmesini isteyebilir; ispat edilemezse itiraz reddedilir (SMK m. 19/2).
| Tür | Kim, neye karşı? | Süre ya da merci |
|---|---|---|
| Yayına itiraz | İlgili kişiler; yayımlanan başvuruya (m. 5 ve 6 nedenleri) | Yayımdan itibaren 2 ay (SMK m. 18) |
| Üçüncü kişi görüşü | Herkes; m. 5/1-ç dışındaki mutlak ret nedenleri yönünden | Tescile kadar; görüş bildiren taraf olmaz (SMK m. 17) |
| Karara itiraz | Kurum kararından zarar gören taraf | Bildirimden itibaren 2 ay (SMK m. 20) |
| Nihai karara karşı dava | Kurumun nihai kararına karşı | Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (SMK m. 156/2) |
| Kullanım ispatı talebi | Başvuru sahibi; en az 5 yıldır tescilli markaya dayanan itiraza karşı | İtirazın incelenmesi sırasında (SMK m. 19/2) |
Ret kararına karşı ne yapılabilir?
Kurum kararlarından zarar gören taraf, kararın bildirim tarihinden itibaren 2 ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak Kurum nezdinde itiraz edebilir; itiraz süresinden sonra gerekçe değiştirilemez ve yeni gerekçe eklenemez (SMK m. 20).
Şekli eksiklik içermeyen itirazları Kurul inceler ve Kurumun nihai kararını verir (SMK m. 21). Kurumun bu Kanuna göre aldığı bütün kararlara karşı açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir (m. 156/2).
Ret, mal ve hizmetlerin yalnız bir kısmı için verilmişse başvuru kalan mal ve hizmetler için devam eder (SMK m. 16/1, 19/3). Ret nedeni önceki bir markaysa, önceki marka sahibinin noter onaylı muvafakatnamesi sunulduğunda başvuru 5. maddenin 1. fıkrasının (ç) bendine göre reddedilemez (m. 5/3).
Marka koruması kaç yıl sürer, nasıl yenilenir?
Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir (SMK m. 23/1).
Yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki 6 ay içinde yapılır ve ücretin ödendiği bilgisi aynı sürede sunulur; bu süre kaçırılırsa sona erme tarihinden itibaren 6 ay içinde ek ücretle yenileme yapılabilir (m. 23/2). Marka, mal ve hizmetlerin bir kısmı için de yenilenebilir; yenileme, önceki sürenin bittiği günü izleyen günden itibaren hüküm doğurur (m. 23/3, 23/5).
Süresinde yenilenmeyen markanın hakkı sona erer (SMK m. 28/1-a). Yenilenmeyen markayla aynı veya benzer bir başvuru, koruma süresinin sona ermesinden itibaren 2 yıl içinde yapılırsa ve önceki marka bu sürede kullanılmışsa, önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir (m. 6/8).
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Koruma süresi | Başvuru tarihinden itibaren 10 yıl; onar yıllık dönemlerle yenilenir | SMK m. 23/1 |
| Olağan yenileme dönemi | Sona ermeden önceki 6 ay | SMK m. 23/2 |
| Ek ücretli yenileme | Sona ermeden sonraki 6 ay | SMK m. 23/2 |
| Kullanma yükümlülüğü | Tescilden itibaren 5 yıl içinde ciddi kullanım; 5 yıl kesintisiz ara verilmemesi | SMK m. 9/1 |
| Sessiz kalma | Sonraki markanın kullanımına 5 yıl sessiz kalan sahip, kötüniyet yoksa hükümsüzlük isteyemez | SMK m. 25/6 |
Markam izinsiz kullanılırsa hangi davalar açılabilir?
Marka sahibinin izni olmadan markanın 7. maddede belirtilen biçimlerde kullanılması ya da markanın veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kullanılarak taklit edilmesi marka hakkına tecavüzdür (SMK m. 29/1). Hak sahibi mahkemeden tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını ve kaldırılmasını, maddi ve manevi zararın tazminini, ürünlere elkonulmasını ve kesinleşen kararın ilanını isteyebilir (m. 149/1).
Yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine göre 3 yöntemden biriyle hesaplanır: tecavüz olmasaydı elde edilecek muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı ya da hukuka uygun bir lisans sözleşmesinde ödenecek lisans bedeli (SMK m. 151/2). Tecavüzün durdurulması ve ürünlere elkonulması için ihtiyati tedbir de istenebilir (m. 159).
Tecavüz davası, davacının yerleşim yerinde ya da hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesinde açılır; davacının Türkiye'de yerleşim yeri yoksa sicilde kayıtlı vekilin işyerinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (SMK m. 156/3–4). Özel hukuk taleplerinde Türk Borçlar Kanununun zamanaşımı hükümleri uygulanır (m. 157).
Marka ihlali ceza davasına konu olur mu?
Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas yoluyla tecavüz ederek mal üreten, satan, ithal veya ihraç eden ya da ticari amaçla bulunduran kişi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (SMK m. 30/1). Soruşturma şikâyete bağlıdır; taklit malı satan kişi malı nereden temin ettiğini bildirip üretenlerin ortaya çıkarılmasını sağlarsa cezaya hükmolunmaz (m. 30/6–7).
| Yol | Ne istenir? | Dayanak |
|---|---|---|
| Hukuk davası | Tespit, önleme, durdurma, kaldırma, maddi ve manevi tazminat, elkoyma, ilan | SMK m. 149 |
| Tazminat hesabı | Fiili kayıp ve yoksun kalınan kazanç; kazanç 3 yöntemden biriyle hesaplanır | SMK m. 150, 151 |
| İhtiyati tedbir | Tecavüzün durdurulması, ürünlere elkonulması, teminat | SMK m. 159 |
| Ceza yolu | Şikâyet üzerine; 1–3 yıl hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası | SMK m. 30 |
| Hükümsüzlük davası | Tecavüz eden adına tescilli bir marka varsa mahkemeden hükümsüzlük | SMK m. 25 |
Kullanmama nedeniyle iptal nedir?
Tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına 5 yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (SMK m. 9/1). İptal talebi ilgili kişilerce Kuruma yapılır ve kararı Kurum verir (m. 26/1–2).
Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması, yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalajlarda kullanılması ve marka sahibinin izniyle kullanılması da kullanım sayılır (m. 9/2–3). 5 yıllık süre dolduktan sonra ve iptal talebinden önce başlayan ciddi kullanım talebin reddini sağlar; ancak talepten önceki 3 ay içinde iptal talebi düşünülerek başlatılan kullanım dikkate alınmaz (m. 26/4).
İptal kararı, iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir; talep üzerine iptal hâlinin daha önce doğduğu tarihten itibaren etkili olmasına da karar verilebilir (SMK m. 27/2). İptalden farklı olarak hükümsüzlüğe, 5. veya 6. maddedeki bir neden varsa mahkeme karar verir ve marka başvuru tarihinden itibaren hiç korunmamış sayılır (m. 25/1, 27/1).
Sıkça sorulan sorular
Kaynakça
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m. 3–7, 9, 11, 12, 14–23, 25–30, 149–151, 156, 157, 159) — Mevzuat Bilgi Sistemi (erişim: )