Türkiye'de ikamet izni: türler, şartlar, başvuru ve ret hâlinde yapılacaklar
Türkiye'de vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı süreden veya 90 günden fazla kalacak yabancının ikamet izni alması zorunludur. Bu rehber izin türlerini, başvuru yerini, süreleri, ret ve süre aşımının sonuçlarını 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu maddeleriyle özetler.
Son güncelleme: · Hazırlayan: Av. Barış Kaymaz
Hangi soru, hangi rehber?
| Sorunuz | İlgili rehber | Tek cümlelik cevap |
|---|---|---|
| Türkiye'de şirket kurarak ikamet izni alınabilir mi? | Şirket kuruluşu rehberi | Ticari bağlantı kuracak veya iş kuracak yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebilir (YUKK m. 31/1-c). |
| Taşınmaz satın alarak ikamet izni alınabilir mi? | Gayrimenkul Hukuku | Türkiye'de taşınmazı bulunanlara kısa dönem izin verilebilir; taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (YUKK m. 31/1-b, 31/6). |
| İkamet izni reddedildi, ne yapılabilir? | İkamet izni reddine karşı dava rehberi | Yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir (İYUK m. 7). |
| Sınır dışı etme kararına karşı ne yapılır? | Sınır dışı etme kararına itiraz rehberi | Tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulur; mahkeme kararı kesindir (YUKK m. 53/3). |
| Türk vatandaşlığına ne zaman başvurulabilir? | Türk vatandaşlığı başvuru rehberi | Genel yolda başvuru tarihinden geriye kesintisiz 5 yıl ikamet aranır (5901 sayılı Kanun m. 11). |
| Büro bu alanda hangi işleri yürütür? | Yabancılar Hukuku | İkamet ve çalışma izni, vatandaşlık başvuruları, sınır dışı etme ve giriş yasağı kararlarına karşı davalar. |
Türkiye'de hangi ikamet izni türleri vardır?
YUKK m. 30'a göre 6 tür ikamet izni vardır: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni. Geçerli çalışma izni de ikamet izni sayılır (m. 27/1).
İzin kalış amacına bağlıdır, her yabancı için ayrı düzenlenir ve süresi pasaportun geçerlilik süresinden 60 gün kısa tutulur (YUKK m. 23/1). Kalış amacı değişirse yeni amaca uygun izin istenebilir (m. 29/1).
Öğrenci ikamet izni, Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara verilir; öğrencinin anne, babası ve diğer yakınlarına ikamet izni hakkı sağlamaz (YUKK m. 38/1, 38/3).
Kısa dönem ikamet izni kimlere verilir?
Bilimsel araştırma, Türkiye'de taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, turizm, tedavi, Türkçe kursu ve Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayıp mezuniyetten itibaren 6 ay içinde başvurma gibi m. 31/1'de sayılan gerekçelerle verilebilir. İzin her defasında en fazla 2 yıllık sürelerle verilir; Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsamda yatırım yapanlar ile KKTC vatandaşlarına en fazla 5'er yıllık verilebilir (m. 31/2, 31/5). Taşınmaza dayalı başvuruda taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (m. 31/6).
Aile ikamet izni için hangi şartlar gerekir?
Türk vatandaşının ya da ikamet izni olan yabancının yabancı eşine, ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğuna her defasında en fazla 3 yıllık aile ikamet izni verilir; süre destekleyicinin izin süresini aşamaz (YUKK m. 34/1). Destekleyicide; toplamı asgari ücretten az olmamak üzere ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir, uygun barınma ve tüm aileyi kapsayan sağlık sigortası, son 5 yılda aile düzenine karşı suçtan hüküm giymemiş olma ve en az 1 yıldır ikamet izniyle kalma şartları aranır (m. 35/1).
Uzun dönem ikamet izni ne zaman alınır?
Türkiye'de kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalan, son 3 yılda sosyal yardım almamış, yeterli ve düzenli geliri ve geçerli sağlık sigortası bulunan ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturmayan yabancıya süresiz ikamet izni verilir (YUKK m. 42/1, 43/1). Kesintisiz sürenin hesabında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı sayılır; zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında bir yılda toplam 6 ayı ya da son 5 yılda toplam 1 yılı aşan yurt dışı kalışlar kesinti sayılır (m. 28).
| Tür | Kimlere | Süre ya da temel şart |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Araştırma, taşınmaz sahipliği, iş kurma, turizm, tedavi ve m. 31'deki diğer gerekçeler | Her defasında en fazla 2 yıl; yatırımcı ve KKTC vatandaşı için 5 yıl (m. 31) |
| Aile | Türk vatandaşının veya izinli yabancının yabancı eşi, ergin olmayan ya da bağımlı çocuğu | Her defasında en fazla 3 yıl; destekleyicide gelir, sigorta, barınma şartı (m. 34, 35) |
| Öğrenci | Yükseköğretimde ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrencisi | Öğrenim süresine bağlı; yakınlarına hak sağlamaz (m. 38) |
| Uzun dönem | Kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalan | Süresiz; sosyal yardım, gelir ve sigorta şartı (m. 42, 43) |
| İnsani ve insan ticareti mağduru | Kanunda sayılan özel durumlardaki yabancılar | Özel hükümlere tabi (m. 30/1-d, e) |
İkamet izni başvurusu nasıl ve nereye yapılır?
Kanuna göre başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır (YUKK m. 21/1); uzun dönem, öğrenci ve aile izninden kısa dönem izne geçiş gibi m. 22'de sayılan hâllerde başvuru Türkiye'de valiliklere de yapılabilir. Uygulamada Türkiye'de yasal olarak bulunan yabancılar başvurularını Göç İdaresi Başkanlığının e-ikamet sistemi üzerinden yapar ve randevu verilen il göç idaresi müdürlüğüne belgeleriyle gider.
Başvuracak yabancının pasaportu, talep edilen izin süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli olmalıdır (YUKK m. 21/2). Eksik bilgi ve belge varsa değerlendirme eksiklik tamamlanana kadar ertelenebilir ve eksiklik ilgiliye bildirilir (m. 21/3); başvurular yetkili aracı kurumlar aracılığıyla da yapılabilir (m. 21/7).
Konsolosluktan ikamet ve çalışma izniyle gelen yabancı, girişten itibaren en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırmak zorundadır (YUKK m. 26/2).
| Durum | Başvuru yeri | Dayanak |
|---|---|---|
| Yurt dışından ilk başvuru | Vatandaşı olunan ya da yasal olarak bulunulan ülkedeki Türk konsolosluğu | YUKK m. 21/1 |
| Türkiye'den başvuru (m. 22'deki hâller) | İkamet edilen ilin valiliği; uygulamada e-ikamet randevusuyla il göç idaresi müdürlüğü | YUKK m. 22 |
| İstanbul'da oturan yabancı | İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü (randevuda belirtilen hizmet noktası) | YUKK m. 22, 24 |
| Ankara'da oturan yabancı | Ankara İl Göç İdaresi Müdürlüğü | YUKK m. 22, 24 |
| Uzatma | Valilik; iznin bitmesine 60 gün kala başlayarak süre dolmadan | YUKK m. 24/2 |
Hangi belgeler gerekir?
Belgeler izin türüne göre değişir; ortak çekirdek geçerli pasaport, kalış amacını gösteren belgeler, Türkiye'deki adres bilgisi ve barınma şartlarıdır (YUKK m. 21/2, 32/1). Kısa dönem izinde istenirse ülkesinden alınmış adli sicil kaydı da sunulur (m. 32/1-ç).
Kısa dönem izinde aranan 7. madde kapsamına girmeme şartı, vize verilmeyecek yabancılara ilişkin 15. maddeye gönderme yapar; bu nedenle kalınacak süreyi kapsayan geçerli sağlık sigortası ile yeterli ve düzenli maddi imkân da gösterilir (YUKK m. 32/1-b, 7/1-c, 15/1-e, 15/1-g).
Aile izninde evlilik ve doğum belgeleri ile destekleyicinin gelir, sağlık sigortası, adli sicil ve adres kaydı belgeleri (m. 35), öğrenci izninde yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci belgesi (m. 38, 39) istenir. Uygulamada yabancı resmî belgelerin apostil şerhli ya da konsoloslukça onaylı olması ve noter onaylı Türkçe çevirisi aranır.
| Belge | Hangi izinde? | Dayanak |
|---|---|---|
| Pasaport (talep edilen süreden en az 60 gün uzun geçerli) | Tümü | YUKK m. 21/2 |
| Kalış amacını gösteren belgeler | Kısa dönem | YUKK m. 32/1-a |
| Adres bilgisi ve uygun barınma | Kısa dönem, öğrenci, aile | YUKK m. 32/1-c, d; 35/1-b; 39/1-c |
| Sağlık sigortası | Kısa dönem (m. 15/1-e yoluyla), aile, uzun dönem | YUKK m. 15, 35/1-b, 43/1-ç |
| Gelir belgesi | Kısa dönem (yeterli ve düzenli maddi imkân), aile (fert başına asgari ücretin üçte biri), uzun dönem | YUKK m. 15/1-g, 35/1-a, 43/1-c |
| Adli sicil kaydı | Kısa dönem (istenirse), aile (destekleyici için) | YUKK m. 32/1-ç, 35/1-c |
İkamet izni ne kadar sürede sonuçlanır, kaç yıl verilir?
Konsolosluklara yapılan başvurular en geç 90 gün içinde sonuçlandırılır (YUKK m. 21/5); Türkiye içinden yapılan başvuru ve uzatmalar için 22 ve 24. maddeler ayrı bir süre öngörmez.
Kısa dönem izin her defasında en fazla 2 yıl (yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için 5 yıl), aile izni en fazla 3 yıl verilir; Türkçe kursu için verilen izin en fazla 2 defa, yükseköğrenim sonrası verilen izin bir defaya mahsus ve en fazla 1 yıl verilir (YUKK m. 31/2–5, 34/1). Öğrenim süresi 1 yıldan kısaysa öğrenci izni öğrenim süresini aşamaz (m. 38/4).
İzin verildikten sonra 6 ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (YUKK m. 19/1). Uzun dönem ikamet izni süresizdir; sahibi askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevine girme ve muaf araç ithali dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (m. 42/1, 44/1).
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İkamet izni zorunluluğu | Vize ya da muafiyet süresini veya 90 günü aşan kalış | YUKK m. 19/1 |
| İznin kullanılmaya başlanması | Verilişten itibaren 6 ay içinde | YUKK m. 19/1 |
| Konsolosluk başvurusunun sonuçlanması | En geç 90 gün | YUKK m. 21/5 |
| Uzatma başvurusu | Bitişe 60 gün kala başlar; süre dolmadan yapılır | YUKK m. 24/2 |
| Adres kaydı (konsolosluktan izinle gelenler) | Girişten itibaren en geç 20 iş günü | YUKK m. 26/2 |
| Uzun dönem izne geçiş | Kesintisiz en az 8 yıl | YUKK m. 42, 43 |
İkamet izni reddedilirse ne yapılabilir?
Türkiye içinden yapılan başvurunun reddi, iznin uzatılmaması veya iptali valilikçe yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir; tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı da yer alır (YUKK m. 25/2). Karar verilirken aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durum ve çocuğun yüksek yararı gözetilir (m. 25/1).
Özel kanunda ayrı süre gösterilmediğinden karara karşı yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İYUK m. 7). Kısa dönem iznin reddi ya da iptaline karşı davalarda savunmanın verilmesi veya süresinin geçmesiyle dosya tamamlanmış sayılır ve duruşma mahkemenin takdirindedir (YUKK m. 31/7).
Uzatma başvurusu reddedilen yabancı 10 gün içinde Türkiye'den çıkmazsa hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m. 54/1-j). Bu karara karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; yabancının rızası saklı kalmak üzere dava süresince ve yargılama bitene kadar yabancı sınır dışı edilmez ve mahkeme kararı kesindir (m. 53/3).
| Karar | Yol | Süre ve dayanak |
|---|---|---|
| İkamet izni reddi, uzatmama, iptal | İdare mahkemesinde iptal davası | Yazılı bildirimden itibaren 60 gün (İYUK m. 7; YUKK m. 25) |
| Uzatma reddinden sonra | 10 gün içinde Türkiye'den çıkış; çıkılmazsa sınır dışı etme kararı | YUKK m. 54/1-j |
| Sınır dışı etme kararı | İdare mahkemesine başvuru; mahkeme kararı kesin | Tebliğden itibaren 7 gün (YUKK m. 53/3) |
| Giriş yasağı | En fazla 5 yıl; ciddi tehditte en fazla 10 yıl daha | YUKK m. 9/3 |
İzin süresi dolarsa ne olur?
Sonuçların önüne geçmek için uzatma başvurusu süre dolmadan yapılır: başvuru, iznin bitmesine 60 gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan valiliğe yapılır; başvuranlara verilen harçsız belgeyle, izin süresi bitmiş olsa bile karar verilinceye kadar Türkiye'de kalınabilir (YUKK m. 24/2). Uzatılan izin, önceki iznin bitim tarihinden başlar (m. 24/3).
İkamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan 10 günden fazla ihlal eden yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m. 54/1-g); sınır dışı edilen yabancının Türkiye'ye girişi yasaklanır, yasak en fazla 5 yıldır ve ciddi tehdit hâlinde en fazla 10 yıl daha artırılabilir (m. 9/2–3).
Süresi dolan yabancı, durumu tespit edilmeden önce ülkeden çıkmak için valiliğe başvurursa, idari para cezalarını ödemiş ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamış olmak kaydıyla hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir (YUKK m. 9/4).
İkamet izninden vatandaşlığa geçiş mümkün mü?
Evet; genel yolla vatandaşlık için başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz 5 yıl ikamet şartı aranır. Ayrıca erginlik, Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etme, yeterli Türkçe, geçimini sağlayacak gelir veya meslek, iyi ahlak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gerekir (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 11/1).
Türk vatandaşıyla evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz; en az 3 yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, aile birliği içinde yaşama ve evlilikle bağdaşmayan faaliyette bulunmama şartlarıyla başvurabilir (5901 m. 16/1).
İstisnai yolla, YUKK m. 31/1-j uyarınca yatırım yoluyla ikamet izni alanlar ve Turkuaz Kart sahipleri ile bunların yabancı eşi ve çocukları Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlık kazanabilir (5901 m. 12/1-b).
Sıkça sorulan sorular
Kaynakça
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (m. 7, 9, 15, 19–31, 34, 35, 38, 39, 42–44, 53, 54) — Mevzuat Bilgi Sistemi (erişim: )
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m. 7) — Mevzuat Bilgi Sistemi (erişim: )
- 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (m. 11, 12, 16) — Mevzuat Bilgi Sistemi (erişim: )